خودروهای تجاری گران شد، اما بار کجاست؟ / معادله دشوار خرید خودروهای سنگین

دیجی خودرو – افزایش قیمت خودروهای سنگین، هزینه ورود به بازار حمل‌ونقل و نوسازی ناوگان را بالا برده است؛ در حالی که درآمد حاصل از فعالیت کامیون و کشنده به میزان بار، تعداد سفرها و هزینه‌های جاری وابسته است؛ قیمت ۱۸ تا ۲۷ میلیارد تومانی برخی کشنده‌های تولید داخل، این پرسش را مطرح می‌کند که خرید خودروهای سنگین با چه میزان فعالیت و درآمدی توجیه اقتصادی خواهد داشت؟
خرید کامیون و کشنده با خرید خودروی سواری تفاوت اساسی دارد. برای راننده یا شرکت حمل‌ونقل، خودرو وسیله کسب درآمد است و قیمت آن زمانی توجیه دارد که درآمد حاصل از جابه‌جایی بار، هزینه خرید، نگهداری و استهلاک را پوشش دهد. بر این اساس، قیمت خودروهای تجاری تنها براساس میزان تقاضای حمل بار تعیین نمی‌شود؛ نرخ ارز، هزینه تأمین قطعات، محدودیت‌های واردات و هزینه تولید نیز بر قیمت نهایی اثر می‌گذارند. همین موضوع می‌تواند میان قیمت خرید یک کشنده و درآمدی که از فعالیت آن به دست می‌آید، فاصله ایجاد کند.

خرید یک کشنده؛ سرمایه‌گذاری بیش از ۲۵ میلیارد تومانی
بررسی فهرست قیمت محصولات بهمن‌دیزل به‌عنوان یکی از غول‌های صنعت خودروسازی تجاری، در مهرماه امسال نشان می‌دهد قیمت نهایی کشنده تک‌محور امپاور BD500 به حدود ۱۸ میلیارد تومان و کشنده بایک X9 به حدود ۲۳ میلیارد تومان رسیده است.
برای درک ابعاد این سرمایه‌گذاری، کافی است قیمت یک کشنده ۲۵ میلیارد تومانی را در برابر درآمد احتمالی آن قرار دهیم؛ حتی اگر چنین خودرویی بطور مثال، ماهانه ۲۰۰ میلیون تومان درآمد خالص داشته باشد، بازگشت اصل سرمایه خرید آن، بدون احتساب هزینه تأمین مالی و تغییر ارزش خودرو، بیش از ۱۰ سال زمان می‌برد.
چرا کاهش تقاضا لزوماً به کاهش قیمت منجر نمی‌شود؟
در بازار خودروهای تجاری، تقاضای مصرفی با وضعیت حمل بار ارتباط مستقیم دارد. زمانی که حجم فعالیت اقتصادی کاهش پیدا می‌کند یا هزینه‌های حمل‌ونقل افزایشی می‌شود، ممکن است بخشی از فعالان این حوزه خرید خودروهای جدید را به تعویق بیندازند؛ با این وجود، کاهش تمایل خریداران لزوماً به کاهش قیمت خودرو منجر نمی‌شود؛ چراکه تولیدکنندگان نیز با هزینه‌هایی مواجه‌اند که مستقل از وضعیت تقاضای حمل بار افزایش پیدا می‌کنند.
بخشی از قطعات و مجموعه‌های مورد استفاده در تولید خودروهای تجاری از خارج تأمین می‌شود؛ ضمن اینکه افزایش نرخ ارز، دشواری انتقال محموله‌ها و رشد هزینه‌های لجستیکی نیز می‌تواند قیمت تمام‌شده محصولات را بالا ببرد. در چنین شرایطی، حتی اگر تقاضای مصرفی افزایش پیدا نکند، هزینه جایگزینی خودروهای سنگین ممکن است همچنان روند صعودی داشته باشد.

آمار فروش خودروسازان تجاری چه می‌گوید؟
گزارش‌های فعالیت ماهانه منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد عملکرد درآمدی دو تولیدکننده خودروهای تجاری در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ متفاوت بوده است. ایران‌خودرو دیزل با نماد «خاور» در شش‌ماهه نخست امسال حدود ۳۳ هزار و ۲۲۳ میلیارد تومان فروش ثبت کرده است. این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۱۴ هزار و ۳۰۱ میلیارد تومان بود و از رشد ۱۳۲.۳ درصدی ارزش فروش حکایت دارد.
در مقابل، بهمن دیزل با نماد «خدیزل» در همین دوره حدود ۹۱۵۵ میلیارد تومان فروش داشته که نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۳.۸ درصد کاهش یافته است. البته قابل ذکر است که عملکرد شهریورماه بهمن‌دیزل تصویر متفاوتی دارد. فروش این شرکت در شهریور امسال به حدود ۳۳۳۲ میلیارد تومان رسیده که نسبت به شهریور سال گذشته حدود ۴۰.۷ درصد افزایش نشان می‌دهد.

قیمت بالاتر، نوسازی دشوارتر
افزایش قیمت خودروهای سنگین می‌تواند تصمیم رانندگان و شرکت‌های حمل‌ونقل برای نوسازی ناوگان را دشوارتر کند؛ به‌ویژه زمانی که درآمد حمل بار متناسب با هزینه خرید خودرو افزایش پیدا نمی‌کند. برای مالک یک کامیون فرسوده، خرید محصول جدید زمانی صرفه اقتصادی دارد که کاهش هزینه تعمیرات، مصرف سوخت و توقف‌های فنی بتواند بخشی از هزینه سرمایه‌گذاری را جبران کند.
از سوی دیگر، تولیدکنندگان خودروهای تجاری نیز برای حفظ ظرفیت تولید و توسعه محصولات به منابع مالی نیاز دارند و نمی‌توان انتظار داشت افزایش هزینه قطعات و تولید، بدون تأثیر بر قیمت نهایی باقی بماند؛ در نتیجه، مسئله اصلی بازار خودروهای سنگین صرفاً گرانی محصولات نیست؛ بلکه فاصله احتمالی میان هزینه خرید خودرو و درآمد حاصل از فعالیت آن است. کاهش موانع تأمین قطعات و هزینه‌های تولید، در کنار توسعه روش‌های تأمین مالی متناسب با درآمد فعالان حمل‌ونقل، می‌تواند شرایط نوسازی ناوگان را بهبود دهد.
در اقتصادی که استمرار جابه‌جایی کالا به فعالیت ناوگان جاده‌ای وابسته است، حفظ ظرفیت تولید خودروهای تجاری اهمیت دارد؛ اما این ظرفیت زمانی به نوسازی مؤثر ناوگان منجر می‌شود که خریدار نیز توان و انگیزه اقتصادی لازم برای سرمایه‌گذاری داشته باشد. بنابراین پرسش تعیین‌کننده بازار خودروهای سنگین فقط این نیست که یک کشنده چند میلیارد تومان قیمت دارد؟ بلکه مسئله این است که مالک آن با چه میزان بار و در چه مدتی می‌تواند هزینه خرید خودرو را جبران کند؟